In deel 8 van "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog" onderscheidt Dr.L.de Jong drie fasen in de ontwikkeling van de Duitse concentratiekampen tijdens de oorlog, de periode dus waarmee wij Nederlanders te maken hebben gehad.
FASE 1
Fase 1 | Fase 2 | Fase 3
De eerste fase loopt tot de jaarwisseling 1942-1943. Het is een voortzetting van de opzet van de concentratiekampen vanaf 1933. Officieel bedoeld als heropvoedingskampen van andersdenkenden ontwikkelen de kampen zich tot oorden van verschrikking. Politieke tegenstanders worden op beestachtige wijze geterroriseerd met de bedoeling hen zodanig af te schrikken dat zij zich nooit meer met politiek zouden bezighouden.
1937: Opbouw van het 'nieuwe' concentratiekamp.
Er wordt gebruik gemaakt van brute lijfstraffen, een tot het absurde doorgevoerde discipline en reinheidscultus; en voorts het op alle mogelijke wijzen vernederen van de gevangenen.
FASE 2
Fase 1 | Fase 2 | Fase 3
De tweede fase ontstaat eind april 1942: alle kampcommandanten krijgen opdracht zich tot het uiterste in te zetten om gevangenen de hoogst mogelijke arbeidsprestatie te doen leveren. Werktijden zijn onbegrensd; werkweken van 80 uur zijn heel normaal. Alles dat de arbeidstijd verkort, zoals appèls en maaltijden moet tot het uiterste worden ingeperkt. Wat de bedoeling is komt nog duidelijker tot uiting door een brief die Himmler ontvangt van het "Wirtschaftsverwaltungshauptamt" (Directoraat-Generaal Bedrijfsvoering van de SS):
De opsluiting van onze tegenstanders geschiedt niet meer in de eerste plaats ter wille van hun (her)opvoeding, de veiligheid of als preventieve maatregel. Het zwaartepunt is op de bedrijfseconomie komen te liggen. Het inzetten van de arbeid van alle gevangenen voor de oorlogsindustrie staat nu voorop. Later zal dit van belang zijn voor de wederopbouw.
In feite worden de gevangenen in de Duitse concentratiekampen slaven ten behoeve van de oorlogsindustrie. Het effect van deze beleidswijziging werkt langzaam door. Toch stijgt de mortaliteit in 1942 al angstwekkend. De bij het begin van de oorlog al drastisch verminderde rantsoenen blijven gehandhaafd, ook als steeds langer gewerkt moet worden.
Een ander gevolg van de getroffen maatregelen is het ontstaan van de buitencommando's waar de gevangenen doorgaans onder uiterst primitieve omstandigheden zijn gehuisvest in de buurt van een bedrijf dat voor de oorlogsindustrie werkt.
Rondom Dachau ontstaan zo ruim 200 buitencommando's. In sommigen, zoals Kaufering en Mühldorf zijn vooral joden tewerkgesteld bij de bouw van gigantische ondergrondse vliegtuigfabrieken. De leefomstandigheden daar zijn zodanig mensonterend dat veel gevangenen al na enkele maanden sterven. Dat was dan ook de bedoeling: Vernichtung durch Arbeit, vernietiging door arbeid.
Het aantal gevangenen in de concentratiekampen stijgt in de jaren 1943 en 1944 bijzonder sterk. Is de gemiddelde gezamenlijke sterkte in 1941 nog 95.000, in april 1945 is dit toeghenomen tot 750.000.
Dachau en zijn buitencommando's telt in 1945 67.000 gevangenen.
FASE 3
Fase 1 | Fase 2 | Fase 3
In de herfst van 1944 begint de derde fase, het tijdperk van chaos en overbevolking. Door het oprukken van de geallieerde legers in West Europa en de Sovjets in het oosten moeten steeds meer kampen ontruimd worden. De gevangen worden overgebracht naar andere kampen die voller en voller worden. Niet ongebruikelijk is vijf man twee bedden moeten delen.
Levensmiddelen worden steeds schaarser, waardoor de ondervoeding schrikbarende vormen aanneemt. Ook infectieziektes als TBC en vlektyfus eisen veel slachtoffers. Nog geruime tijd na de bevrijding blijven de mensen sterven.
Terug naar begin van pagina