HISTORISCH
OVERZICHT
Al kort na de machtsovername door de nationaal-socialisten in 1933 kunnen
de Duitse gevangenissen de stroom politieke tegenstanders van het nazisme
niet meer verwerken. In een totaal verarmd dorp, enkele kilometers ten noorden
van München, wordt het eerste Duitse concentratiekamp ingericht.
HET BEGIN
Het begin | Kleding | Buitencommando's
| Het einde
Op 30 maart 1933 maakt Himmler op een persconferentie de oprichting van het
concentratiekamp Dachau bekend.
Bericht in de Münchener Neuesten Nachrichten: "Een concentratiekamp voor
politieke gevangenen bij Dachau. In dit kamp, met een capaciteit van 5.000 personen,
zullen alle communisten en socialisten die de veiligheid van de staat in gevaar
brengen, worden samengebracht."
 |
Op
26 juni treedt Theodor Eicke aan als de nieuwe SS-commandant van Dachau.
Zijn eerste daad is een drastische verscherping van de maatregelen tegen
de gevangenen. Toegeeflijkheid is zwakte, is zijn motto.
Er worden vreselijke straffen ingevoerd. Naast het "paalbinden" worden de
stokslagen ingevoerd, onmenselijke ranselparttijen die zelfs de dood of
invaliditeit tot gevolg kunnen hebben. Het paalbinden of boomhangen is een
verfijnde marteling; de gevangenen worden met de op de rug samengebonden
handen aan een boom opgehangen. Als zij zo een aantal uren hebben gehangen
zijn ze vaak voor het leven mismaakt. |
In de tijd die nu volgt wordt
Dachau steeds gewelddadiger; het kamp krijgt de bijnaam Schule der Gewalt.
Deze School van het Geweld heeft model gestaan voor alle andere concentratiekampen;
alles wat zich daar heeft afgespeeld is in deze begintijd in Dachau bedacht. In
1938 komen de eerste buitenlanders; Oostenrijkse en Tsjechische communisten die
direct na de annexatie van hun land worden opgepakt.
KLEDING
Het begin | Kleding | Buitencommando's
| Het einde
In plaats van de tot dusver gebruikelijk grijswitte pakken krijgen de gevangen
de bekende gestreepte gevangeniskleding. Tevens zijn de verschillende groepen
gevangenen te onderscheiden aan verschillend gekleurde driehoeken, die
op de linkerborsthelft en op de rechterdij moeten worden genaaid. De rode driehoek
markeert de politieke gevangen, de groene de beroepsmisdadigers, de blauwe de
emigranten, de paarse de Jehova's getuigen, de roze de homoseksuelen, de zwarte
de a-socialen, de gele de joden. Deze kentekens worden in de andere concentratiekampen
nagevolgd.
In de driehoek wordt met een letter de nationaliteit aangeduid: F voor de Fransen,
R voor de Russen, N voor de Noren en H voor "die Holländer". Onder de driehoek
een wit lapje stof met daarop het gevangennummer.
De verdere oorlogsjaren worden gekenmerkt door deportaties van duizenden gevangen
uit Europese landen. Op termijn is de opmars van de Duitse legers af te lezen
aan de groei van het gevangenenbestand in de kampen.
Volgens richtlijnen van Himmler wordt Dachau het centrale priesterkamp,
geestelijken uit heel Europa worden hier samengebracht en bewonen tezamen een
apart deel van het kamp.
Op 20 januari 1941 brengt een delegatie van Nederlandse nationaal-socialisten,
de NSB een officieel bezoek aan Dachau. Mussert -die zichzelf graag
als " Leider van het Nederlandse Volk" betitelt wordt in gezelschap van andere
NSB'ers zoals Geelkerken en Rost van Tonningen rondgeleid door de Reichsführer
SS himself, Heinrich Himmler.
Een maand later bezoekt
de Nederlandse operettezanger Johan Heesters, die zich veelvuldig in kringen van
hooggeplaatste nazi's beweegt het kamp. Hij treedt daar -begeleid door een orkest
van Poolse gevangenen- op voor de SS. Hij brengt liederen ten gehore uit bekende
operettes als Die Tzardasfürstin en Die Lustige Witwe.
Des te schrijnender moet dit optreden worden beoordeeld als we bedenken dat het
juist in deze maand februari 1941 was dat de Nederlandse arbeiders in staking
gingen als protest tegen de jodenrazzias in Amsterdam. Veel stakers werden bij
die gelegenheid gearresteerd en afgevoerd naar het concentratiekamp. Een aantal
van hen werd daar gefusilleerd.
Van oktober 1941 tot april 1942 vinden in Dachau en vooral op de nabijgelegen
executieplaats Hebertshausen massale executies van Sovjet-krijgsgevangenen
plaats. Het juiste aantal slachtoffers is niet bekend; hun aantal wordt op 6.000
geschat.
In januari 1942 wordt een begin gemaakt met de zgn. Invalidentransporten
naar de "euthanasie-inrichting" Schloss Hartheim bij Linz. Alleen al in
1942 worden daar in het kader van de "Sonderbehandlung 14F13" Drieduizend zieken,
arbeidsongeschikten en joodse gevangenen uit Dachau met gifgas vermoord.
In deze tijd word met medeweten en instemming van Himmler begonnen met medische
experimenten op gevangenen. Doel is in de eerste plaats de overlevingskansen
van Duitse soldaten in oorlogstijd te onderzoeken.
BUITENCOMMANDO'S
Het begin | Kleding
| Buitencommando's | Het einde
Het aantal buitencommando's
neemt aanzienlijk toe. Buitencommando's ontstaan in het algemeen in de omgeving
van bedrijven die voor de oorlogsindustrie werken (BMW, Messerschmitt, Dornier).
Een groot aantal gevangenen werkt aan de bouw van immense ondergrondse vliegtuigfabrieken..
0ok moeten gevangenen na luchtaanvallen met gevaar voor eigen leven blindgangers
demonteren. (Himmelfahrtkommandos).
Een groep vrouwen uit het vrouwen-concentratiekamp Ravensbrück, onder wie ongeveer
200 Nederlandse, wordt op transport gesteld naar Dachau. Het kamp zelf krijgen
zij niet te zien, want zij worden ondergebracht in München, dichtbij de Agfafabriek
waar zij te werk worden gesteld.
Door gebrek aan brandstof wordt nog slechts beperkt gebruik gemaakt van het crematorium.
Van nu af aan worden de meeste doden begraven in massagraven op de nabijgelegen
Etzenhausener Leiten (Leitenberg).
In december 1944 breekt in het overvolle kamp een vlektyfusepidemie uit;
in de komende maanden zal deze dikwijls tot 200 slachtoffers per dag eisen.
Van januari tot april 1945 komen 30.958 nieuwe gevangenen het kamp binnen. De
overbevolking neemt catastrofale vormen aan. In een barak bedoeld voor 208 personen
verdringen zich 1.600 mensen, en soms meer. Het Krankenrevier dat oorspronkelijk
uit twee barakken bestond, moet tot negen blocks worden uitgebreid. In de laatste
vier maanden voor de bevrijding wordt de dood van 13.158 gevangenen geregistreerd.
HET EINDE
Het begin | Kleding
| Buitencommando's | Het einde
14/4 - Bevel van Himmler aan de commandanten van Flossenbürg en Dachau:
"Overgave is uitgesloten. Het kamp moet direct worden geëvacueerd. Geen gevangene
mag levend in handen van de vijand vallen. De gevangenen hebben zich afschuwelijk
tegenover de burgerbevolking van Buchenwald gedragen". Er zijn aanwijzingen
dat de gevangenen door middel van luchtbombardementen of gifgas zullen worden
geliquideerd.
De dagen voorafgaand aan de bevrijding arriveren in Dachau nog lange transporten
uit andere concentratiekampen. De meesten van hen verkeren in een vreselijke toestand
van uitputting en ondervoeding. Daartegenover wordt na 23 april een groot aantal
gevangenen uit het kamp geëvacueerd. Op 26 april wordt begonnen met de beruchte
Dodenmars. Groepsgewijs vertrekken een kleine 7.000 gevangenen uit het
hoofdkamp en de buitencommando's voor een lange, uitzichtloze tocht: Tallozen
worden onderweg door de SS doodgeschoten of komen om door honger, kou of uitputting.
Begin mei worden de overlevenden door de Amerikanen bevrijd.
29/4 - In de namiddag
bereiken militairen van het 7e Amerikaanse leger het kampterrein. Tijdens
hun opmars stuiten de Amerikanen op een goederentrein, inhoudende een evacuatietransport
uit Buchenwald. In de open wagons liggen 2.000 lijken. Bij het crematorium vinden
de soldaten nog eens 3.000 doden. Ondanks de witte vlaggen die op de wachttorens
zijn uitgestoken worden zij van daaruit nog beschoten. Na enige tijd lukt het
de Amerikanen de tegenstand te breken en het kamp te bevrijden. De SS-ers
worden door de Amerikanen gefusilleerd.
In de jaren 1933 tot 1945 zijn in totaal 206.000 gevangenen in Dachau en zijn
36 grote en 133 kleinere buitencommando's geregistreerd. De officiële cijfers
spreken van 31.591 doden maar in werkelijkheid is dit aantal veel groter geweest.
Terug naar begin van pagina