Het begin

In de 20e eeuw zijn er twee grote oorlogen geweest, de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk ging het alleen maar tussen Duitsland, Frankrijk en Engeland, maar al gauw bemoeide iedereen zich ermee. Het was verschrikkelijk allemaal. Vier jaar lang schoten soldaten elkaar dood, en de meesten wisten eigenlijk nauwelijks waar het allemaal om begonnen was!

De Eerste wereldoorlog is verloren door Duitsland. De andere landen, de overwinnaars, spraken tijdens de vredesbesprekingen in Versailles af dat de Duitsers enorme kapitalen moesten betalen als schadevergoeding voor alles wat ze in de oorlog hadden kapotgeschoten. Dat was een lelijke tegenvaller, vooral ook omdat veel Duitsers vonden dat ze die oorlog eigenlijk helemaal niet verloren hadden.

Het liefste zouden ze direct weer willen beginnen, maar dat kon niet; er was geen geld en ook hadden ze geen wapens meer. In 1921 werd een nieuwe politieke partij opgericht die zich tegen dit verdrag verzette, de Nationaal-Socialistische Partij. (NSDAP) Afgekort de nazi’s. Hun leider was Adolf Hitler. Hij en zijn vrienden kregen zoveel aanhang dat de partij in 1933 in Duitsland aan de macht kon komen. Hitler werd de regeringsleider; hij werd benoemd tot rijkskanselier. Het eerste dat hij deed was het parlement naar huis te sturen; vanaf dat moment had hij het helemaal alleen voor het zeggen. Er werd geen cent meer aan de vroegere vijanden betaald en er werd meteen begonnen met het maken van nieuwe wapens. Want die zouden ze nodig hebben als er weer oorlog kwam.

Gevangenen

Hitler had een grote hekel aan de Joden en het liefste zou hij die allemaal kwijtwillen.Om te beginnen wilde hij ze het land uitgooien of anders opsluiten in de gevangenis. Op dat moment dacht nog niemand dat hij van plan was ze allemaal te laten vermoorden. Er waren Duitsers die het helemaal niet met Hitler eens waren en die bang waren voor weer een nieuwe oorlog. Veel van die mensen werden door de politie opgepakt en in de gevangenis gezet. Maar het waren er zó veel dat de gevangenissen al heel gauw vol zaten. De politie wist niet waar al die gevangenen moesten worden opgeborgen. Daar hebben ze toen iets op gevonden; ze kwamen op het idee dat je al die mensen maar het beste samen in een groot kamp kon opsluiten. Allemaal barakken. Met bedden boven elkaar, prikkeldraad erom heen. En bewakers om te zorgen dat de gevangenen niet ontsnapten. Ze noemden dit een concentratiekamp. Het eerste kamp werd gebouwd in Dachau, een klein stadje in de buurt van München, in Zuid-Duitsland.

In het begin was het daar wel uit te houden. Maar dat veranderde van de ene dag op de andere toen er andere bewakers kwamen. Het was de SS, een speciale legergroep die in de eerste plaats was opgericht als Hitlers persoonlijke lijfwacht. Het waren geen lieve jongens. Ze sloegen de gevangenen met zwepen en knuppels en ze hadden er nog plezier in ook. Het eten werd voortdurend minder en het prikkeldraad werd onder elektrische stroom gezet. Het leven werd heel zwaar in het concentratiekamp. Al heel gauw gingen er mensen dood van de ellende, de kou en de honger.

Nederlanders in Dachau

In het begin zaten er alleen maar Duitse gevangenen in Dachau, maar toen de oorlog uitbrak en Duitsland allerlei landen in Europa veroverde, kwamen er ook gevangenen bij uit die bezette landen. Er waren ook veel Nederlanders bij, mensen die er zich tegen verzetten dat een vreemd land in ons land de dienst uitmaakte en zo maar mensen oppakte of doodschoot.. Al onze ministers waren naar huis gestuurd en de koninklijke familie was naar Engeland uitgeweken. Koningin Wilhelmina en prins Bernhard bleven in Engeland, maar prinses Juliana en de prinsesjes gingen naar Canada.

Steeds meer Nederlanders kwamen in opstand tegen het Duitse bestuur, vooral toen ze links en rechts joden gingen oppakken. Veel verzetsmensen werden doodgeschoten, anderen werden gevangen gezet in gevangenissen en concentratiekampen. In Nederland had je de kampen Vught en Amersfoort, en voor de joden die werden opgepakt, was er Westerbork.

In het kamp

De kampen werden steeds voller en steeds slechter. Hoewel de gevangenen door de slechte behandeling eigenlijk heel zwak waren moesten ze 12 uur per dag ontzettend hard werken. Eten kregen ze veel te weinig, slaag des te meer. En voor het kleinste foutje werden de mensen verschrikkelijk gestraft, met stokslagen of andere martelingen. Heel veel jonge mensen zijn daaraan doodgegaan.

De hoofden van alle gevangenen werden kaalgeschoren en ze kregen gestreepte boevenpakken aan. Die waren van hele dunne stof daarom hadden ze het bijna altijd koud. Toen de Geallieerden –dat waren de Engelsen en de Amerikanen- weer begonnen te winnen moesten de Duitsers zich terugtrekken. Heel veel fabrieken werden gebombardeerd en alles werd schaars; steenkolen waren er ook al niet meer. Het eten in het kamp werd dunner en dunner, op het laatst niet meer dan een liter water met wat worteltjes. En het werd steeds voller in de kampen. Je had geluk als je een bed had met z’n tweëen, soms moest je het wel met z’n drieën delen.

In Dachau zaten 32 duizend gevangenen op een kluitje, dat is net zoveel mensen als er in een kleine stad wonen. Er moest natuurlijk Duits worden gesproken maar heel veel buitenlanders begrepen die taal niet. En die kregen dan weer extra op hun donder. Of het nog niet erg genoeg was braken er ook nog allemaal besmettelijke ziekten uit. En ook daaraan zijn heel veel mensen aan doodgegaan.

Het einde

Op 29 april 1945 werd Dachau bevrijd. Wat een geweldig moment! Sommige gevangenen hadden wel vier of meer jaren gevangen gezeten. En daar stonden opeens Amerikaanse soldaten! Maar die kregen een geweldige schok toen ze al die uitgemergelde doden zagen. Door de kolenschaarste waren de ovens van het crematorium al een hele tijd niet meer gestookt en lagen er bergen lijken. De Amerikaanse soldaten konden kun ogen niet geloven; ze wisten niet dat mensen zulke verschrikkelijke dingen konden doen. De bewoners in de omgeving van het kamp, die altijd hadden beweerd nergens van af te weten, werden door de Anerikanen gedwongen het kamp in te gaan en met hun eigen ogen te zien wat er al die tijd gebeurd was.

En zo was een einde gekomen aan een verschrikkelijke tijd; die alleen in Dachau het leven heeft gekost aan meer dan 35.000 mensen. Het was nog even een probleem al die bevrijde gevangenen weer thuis te krijgen. Want die besmettelijke ziekten heersten nog steeds en daarom moesten de meesten eerst nog een tijd in quarantaine. Maar in de zomer van 1945 was iedereen weer thuis.